لباس قوم لر؛ پیوندی میان فرهنگ، تاریخ و هویت ایرانی

خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها،مرضیه جوانمردی فر: ایران سرزمینی است با تنوع فرهنگی گسترده که هر یک از اقوام آن، بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی این کشور را شکل داده‌اند.

در میان این اقوام، قوم لر با پیشینه‌ای کهن و فرهنگی غنی، نقش مهمی در تاریخ و تمدن ایران داشته است. یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های این فرهنگ، لباس سنتی لری است که نه‌تنها نشان‌دهنده شیوه پوشش، بلکه بازتابی از باورها، شرایط زندگی، موقعیت جغرافیایی و ارزش‌های اجتماعی این قوم به شمار می‌رود.

لباس قوم لر در طول قرن‌ها و نسل‌ها شکل گرفته و متناسب با زندگی در نواحی کوهستانی زاگرس تکامل یافته است.

استفاده از پارچه‌های مقاوم، طراحی مناسب برای تحرک و سازگاری با سرما و گرما، نشان‌دهنده هوشمندی مردمان لر در تطبیق با محیط طبیعی خود است. این پوشش‌ها نتیجه تجربه‌های طولانی زندگی عشایری و روستایی بوده و هر جزء آن کارکردی مشخص و معنادار دارد.

از سوی دیگر، لباس لری تنها جنبه کاربردی ندارد، بلکه زیبایی‌شناسی خاصی را نیز در بر می‌گیرد.

رنگ‌ها، نقش‌ها و تزئینات به‌کاررفته در لباس‌های زنانه و مردانه، بیانگر احساسات، روحیه و جایگاه اجتماعی افراد هستند. برای نمونه، رنگ‌های شاد و متنوع در لباس زنان لُر نمادی از امید، زندگی و نشاط اجتماعی است، در حالی که پوشش مردان با سادگی و استحکام خود، نشانه‌ای از قدرت، غیرت و روحیه حماسی این قوم محسوب می‌شود.

همچنین، لباس‌های محلی لری در مناسبت‌های مختلف مانند جشن‌ها، عروسی‌ها، آیین‌های مذهبی و مراسم سنتی، تفاوت‌هایی با پوشش روزمره دارند که این موضوع نشان‌دهنده پیوند عمیق لباس با آداب و رسوم اجتماعی است. هر تغییر در نوع پوشش، پیامی خاص را منتقل می‌کند و به نوعی زبان خاموش فرهنگ لری به شمار می‌رود.

امروزه با گسترش زندگی مدرن و تغییر سبک پوشش، خطر فراموش شدن لباس‌های محلی افزایش یافته است.

از این رو، شناخت و معرفی لباس قوم لر نه‌تنها اقدامی فرهنگی، بلکه گامی مؤثر در حفظ میراث ناملموس ایران محسوب می‌شود.

بررسی این پوشش سنتی به ما کمک می‌کند تا با هویت، تاریخ و سبک زندگی مردمانی آشنا شویم که همچنان اصالت خود را در دل تغییرات زمان حفظ کرده‌اند.

رنگ و طرح لباس‌های محلی تابع سن و جایگاه اجتماعی است

نگار مطلق، طراح و خیاط لباس‌های محلی در گفتگو با خبرنگار مهر، در خصوص رنگ و نوع پارچه‌های مصرفی در دوخت لباس محلی گفت: لباس‌های محلی با سن و سال افراد نسبت مستقیم دارد. زنان سالمند اغلب از پارچه‌هایی با طرح و رنگ ساده و ملایم و گاهی تیره و تزیینات کم استفاده می‌کنند. در مقابل، لباس دختران و زنان جوان، تنوع دلپذیری از رنگ‌های شاد و نقش‌های زیبا دارد و معمولا، زیورآلات و تزیینات بیشتری در آن به کار می‌رود.

وی ادامه داد: در طرح‌ها و مدل‌های جدیدتر، دختران جوان از آستین‌های مدل‌دار استقبال بیشتری دارند و چارقدهای متفاوت‌تری را می‌پسندند.

مطلق در خصوص اجزای لباس‌های محلی گفت: کلاه، جلیقه، چارقد، تنبان یا دامن و سکه‌هایی که به روی پیشانی می‌بندند سوزن های زیبایی که به چارقد زده می‌شود از اجزای لباس لری است. بانوان متأهل اغلب از کلاه استفاده نمی‌کنند و زیر چارقد به روی پیشانی، روسری دیگری می‌بندند، یا روسری آن‌ها غالباً سفید و گل‌دار است.

لباس محلی؛ فراتر از پارچه و دوخت

طراح و خیاط لباس‌های محلی افزود: چارقد پارچه‌ای مربعی شکل از جنس نخ یا ابریشم است که به‌صورت مورب آن را تا می‌زنند و روی سر می‌اندازند. معمولاً پارچه‌هایی با رنگ روشن را برای چارقد انتخاب می‌کنند و گل‌های بزرگی نیز نقش و نگار زیبای آن را تشکیل می‌دهد. در واقع، چارقد همان روسری است. زنان ایل معمولاً از چارقدهای گل‌دار برای پوشش خود استفاده می‌کنند.

وی ادامه داد: لباس محلی فقط پارچه و دوخت نیستند، هر کدام داستان و روحی دارند و حاصل دست‌های هنرمندانی هستند که قرن‌ها تجربه را در خود نهفته‌ دارند.

‌مطلق افزود: طرح‌های پیچیده‌ گلدوزی‌ها، سوزن‌دوزی‌ها، ترکیب رنگ‌های خیره‌کننده که از دل طبیعت و فرهنگ نشأت گرفته‌اند، همگی الگوهایی ناب برای خلق آثار نو هستند. چیزی که در لباس‌های محلی ارزش ویژه‌ای دارد، اصالت و دست‌ساز بودن آن‌هاست. در دنیایی که همه چیز ماشینی و یکنواخت شده است، آن حس گرمی و دقت در دوخت، آن جزئیات ظریفی که تنها با عشق و حوصله خلق می‌شوند، بی‌نهایت ارزشمندند.

‌وی تصریح کرد: هر لباس محلی، آیینه تمام‌نمای هویت یک قوم است. شما با دیدن یک لباس، می‌توانید بخشی از تاریخ، سبک زندگی، باورها و حتی وضعیت جغرافیایی آن مردم را حدس بزنید. این لباس‌ها شناسنامه‌های فرهنگی ما هستند و همین تنوع، زیبایی ایران را دوچندان می‌کند.

روایتی از اصالت و مدرنیته در لباس لری

فریده شجاعیان، یکی از زنان لر و خیاط لباس محلی در منطقه نورآباد ممسنی فارس در گفتگو با خبرنگار مهر، به جزئیات و اهمیت این پوشش پرداخت و گفت: هزینه پارچه و دوخت یک دست لباس کامل محلی لری، به خصوص برای مراسمی چون عروسی، بسیار بالا است.

وی ادامه داد: یک دست لباس کامل محلی لری شامل چند لایه دامن، پیراهن، چارقد یا روسری، جلیقه و تزئیناتی مانند گل دستمال، سنجاق زیر چارقد و اشرفی است. تنها برای دامن‌ها که گاهی تا سه لایه دوخته می‌شوند، پارچه قابل توجهی نیاز است؛ به طوری که برای دامن اصلی ممکن است تا شش متر پارچه استفاده شود. در مجموع، برای دوخت یک دست لباس کامل، حدود ۱۰ تا ۱۴ متر پارچه لازم است که بستگی به نوع پارچه و قواره آن دارد. همچنین نوارهای تزئینی گران‌قیمت نیز برای تزئینات استفاده می‌شوند که بر هزینه نهایی می‌افزایند.

این هنرمند و خیاط لباس سنتی با اشاره به تعلق خود به ایل عشایر، قدمت این لباس‌ها را به نسل‌ها قبل خود می‌داند و تأکید کرد: این لباس‌ها بخش جدایی‌ناپذیر از زندگی عشایر بوده و هست. پوشیدگی و حجاب مناسب این لباس‌ها نیز مورد توجه قرار گرفته و این موضوع در کنار زیبایی، به جذابیت آن‌ها می‌افزاید.

استقبال نسل جدید از لباس محلی سنتی

شجاعیان گفت: با وجود هزینه‌های بالا، نسل جوان همچنان به این لباس‌ها علاقه‌مند هستند. بسیاری از دختران جوان، علی‌رغم دشواری راه رفتن با لباس‌های سنگین، تمایل به پوشیدن آن‌ها در مراسم‌ مختلف دارند. این لباس‌ها به طور ویژه در مناطقی مانند نورآباد و در میان جامعه لرها رواج دارد.

وی ادامه داد: با این حال، علاقه به پوشیدن لباس محلی تنها محدود به ایام خاصی چون عروسی نیست و برخی زنان به صورت روزمره از آن استفاده می‌کنند. تنوع در جنس پارچه (مانند مخمل، ساتن) و سبک دوخت (پنل‌دار یا ساده) نیز سلیقه‌های مختلف را پوشش می‌دهد.

این هنرمند و خیاط لباس سنتی تصریح کرد: در جامعه‌ای که به سمت مدرنیته پیش می‌رود، لباس‌های محلی لری همچنان ایستاده‌اند و با وجود چالش‌های اقتصادی، پیوند عمیق خود را با هویت و فرهنگ حفظ کرده‌اند.