خبرگزاری مهر؛ گروه استانها: با آغاز فصل نشاکاری در شالیزارهای مازندران، دستمزد کارگران این بخش به روزانه ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان برای مردان و ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان برای زنان رسیده است.
همزمان در شهرستانهای مختلف استان از بابل تا سوادکوه، کشاورزان میان روش سنتی و مکانیزه سرگردان ماندهاند؛ جایی که زمینهای خرد، هزینه بالای ماشینآلات، ضعف زیرساختها و چالشهای فنی مکانیزاسیون، مسیر گذار به کشاورزی مدرن را با موانع جدی روبهرو کرده است.
صبح زود در شالیزارهای اطراف بابل، مه نازکی روی زمینهای پرآب نشسته است. نور خورشید تازه در حال بالا آمدن است، اما کار در شالیزارها از ساعتهای ابتدایی صبح آغاز شده است.
زنها و مردها تا زانو در گل فرو رفتهاند و نشاهای جوان برنج را با دقت در زمین مینشانند. این تصویر آشنا، هر سال در شمال کشور تکرار میشود، اما آنچه تغییر کرده، شدت فشار اقتصادی و پیچیدهتر شدن مسئله مکانیزاسیون است.
هزینه ها افزایش یافته است
محمدی یکی از کارگران نشاکار در گفتوگو با خبرنگار مهر میگوید: کار خیلی سخت است. از صبح تا غروب داخل آب و گل هستیم. دستمزدها امسال بالا رفته و برای مردها تا ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان در روز هم میرسد، اما این به معنی راحتی نیست. هزینه زندگی هم بالا رفته و این پول هم به سختی پاسخگوست.
در چند متری او، کشاورزی مشغول نظارت بر کار است. علی کارگر در گفت وگو با خبرنگار مهر با اشاره به قطعات کوچک زمین میگوید: مشکل اصلی ما خُرد بودن زمینهاست. هر قطعه کوچک و پراکنده است و ماشین نشاکار برای زمین یکپارچه طراحی شده، نه برای این وضعیت. همین باعث میشود خیلی وقتها صرفه اقتصادی نداشته باشد.
او ادامه میدهد: هزینه خرید ماشینآلات خیلی بالاست، حتی اجاره آن هم برای خیلی از کشاورزان سنگین است. به همین دلیل هنوز وابسته به نیروی انسانی هستیم.
چالش های مکانیزاسیون
علی احمد کارشناس حوزه کشاورزی در مازندران به چالشهای جدی مکانیزاسیون در مازندران اشاره میکند و می گوید: با وجود اینکه در سالهای اخیر حرکت به سمت مکانیزاسیون کشاورزی در مازندران سرعت گرفته، اما این روند با مجموعهای از چالشهای ساختاری و اجرایی مواجه است که باعث شده استفاده از ماشینآلات در بسیاری از شالیزارها محدود باقی بماند.
وی مهمترین چالشها را شامل خُرد بودن اراضی و نبود یکپارچگی زمینها، هزینه بالای خرید و نگهداری ماشینآلات نشاکاری و برداشت، کمبود ماشینآلات متناسب با شرایط زمینهای خیس و ناهموار، نبود خدمات فنی و پشتیبانی کافی در مناطق روستایی، دشواری دسترسی به تسهیلات بانکی برای خرید تجهیزات، مقاومت بخشی از کشاورزان به دلیل تجربه بهتر در روش سنتی و نبود زیرساخت مناسب برای کار گروهی و بهرهبرداری مشترک از ماشینآلات اعلام کرد.
وی ادامه داد: یکی این دستگاهها برای زمینهای بزرگ و صاف طراحی شدهاند. در زمینهای کوچک و پر از مرز و آبراه، کار سخت میشود و راندمان پایین میآید. همین باعث میشود کشاورزان کمتر به سمت استفاده از آن بروند.
این کارشناس به یک مشکل ریشهای اشاره میکند: تا زمانی که زمینها تجمیع نشود، مکانیزاسیون کامل جواب نمیدهد. الان هر کشاورز چند قطعه کوچک
وضعیت کشت در بابل
در همین حال، رحیم شهیدیپور، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان بابل، با ارائه گزارشی از وضعیت کشت در این شهرستان میگوید: بیش از ۱۱ هزار هکتار از شالیزارهای شهرستان بابل معادل ۲۵ درصد از کل اراضی شالیزاری این شهرستان زیر کشت رفته است.
وی در گفت وگو با خبرنگار مهر توضیح میدهد: از این میزان، بخش عمدهای با ارقام محلی و بخش دیگر با ارقام پرمحصول کشت شده است و عملیات نشاکاری همچنان در سطح شهرستان ادامه دارد.
به گفته او، تنوع ارقام کشتشده در بابل نشان میدهد که کشاورزان همچنان میان بهرهوری بیشتر و سازگاری بومی در انتخاب بذر در حال تصمیمگیری هستند.
سوادکوه؛ شالیزارهای محدود اما حساس
در منطقه کوهستانی سوادکوه، شرایط متفاوت اما حساستر است. عباسعلی پورمند، سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان سوادکوه، از انجام عملیات شخم و شیار در ۳۶۵ هکتار از اراضی شالیزاری این شهرستان خبر میدهد و میگوید: تاکنون این میزان از اراضی زیر عملیات آمادهسازی رفته و این روند همچنان ادامه دارد.
او میافزاید: شهرستان سوادکوه در مجموع ۶۸۵ هکتار اراضی شالیزاری دارد و با توجه به شرایط اقلیمی خاص منطقه، مدیریت دقیق مزرعه اهمیت زیادی دارد.
پورمند در ادامه به موضوع مهمی اشاره میکند: یکی از چالشهای مهم کشاورزان، ریسک بالای تولید در شرایط اقلیمی این منطقه است. به همین دلیل بیمه محصول برنج باید جدی گرفته شود تا در صورت بروز خسارت، کشاورزان دچار آسیب جدی نشوند.
موسوی یکی از شالیکاران فریدونکنار میگوید: نشاکاری دیگر مثل گذشته ساده نیست. هزینه کارگر بالا رفته، اما بدون نیروی انسانی هنوز نمیشود کار را انجام داد. مخصوصاً در زمینهای خیس و کوچک که ماشین نمیتواند وارد شود.
او در گفت وگو با خبرنگار مهر ادامه میدهد: اگر تسهیلات یا حمایت واقعی برای خرید ماشینآلات باشد، خیلیها آماده مکانیزه شدن هستند، اما الان هزینه اولیه خیلی سنگین است.
شالیزارهای مازندران امروز در نقطهای میان سنت و مدرنیته قرار گرفتهاند. از یک سو افزایش دستمزد نیروی انسانی و فشار اقتصادی، ضرورت حرکت به سمت مکانیزاسیون را پررنگتر کرده و از سوی دیگر، مجموعهای از چالشهای ساختاری، فنی و اقتصادی، این مسیر را کند کرده است.
مهمترین چالشها شامل خُرد بودن اراضی، هزینه بالای ماشینآلات، نبود زیرساخت خدماتی، کمبود تسهیلات مالی و محدودیت تطابق ماشینها با شرایط زمینهای شمال کشور است. این عوامل باعث شده مکانیزاسیون بهجای یک تحول فراگیر، به تجربهای محدود و منطقهای تبدیل شود.
کارشناسان معتقدند بدون اصلاح ساختار زمین، توسعه خدمات مکانیزه متناسب با شرایط محلی و حمایت هدفمند مالی، گذار کامل به کشاورزی مکانیزه در مازندران با کندی ادامه خواهد داشت؛ موضوعی که مستقیماً بر هزینه تولید برنج و آینده امنیت غذایی کشور اثرگذار است.
