اگرچه وزارت صمت مخالفت خود را با اعمال تعرفه صددرصدی واردات خودرو اعلام کرده، با این حال هنوز روشن نیست این موضوع تا چه اندازه مبتنی بر یک تصمیم رسمی است و آیا اساسا قرار است تعرفه واردات خودرو به چنین سطحی افزایش پیدا کند یا خیر؟ اما فارغ از سرنوشت این ادعا، تجربه بازار خودرو نشان میدهد که گاهی اثر یک خبر، پیش از آنکه خود خبر به واقعیت تبدیل شود، در بازار ظاهر میشود. بازار خودرو در ایران سالهاست به اخبار، تصمیمات احتمالی و حتی شایعات واکنش نشان میدهد. درچنین شرایطی، انتشار خبری درباره افزایش شدید تعرفه واردات میتواند انتظارات فعالان بازار و خریداران را تغییر دهد و همین تغییر انتظارات، خود به عاملی برای افزایش قیمتها تبدیل شود؛ حتی اگر درنهایت مشخص شود که تصمیمی برای اجرای تعرفه ۱۰۰ درصدی وجود نداشته است.
یکی از کارشناسان بازار خودرو درباره تاثیر شائبه بازگشت تعرفه ۱۰۰ درصدی بر بازار خودرو میگوید: «بازار بهطور طبیعی از اخبار اثر میپذیرد؛ حتی زمانی که آن اخبار درنهایت محقق نشوند.» این کارشناس بازار خودرو تاکید میکند: «اگر خبری نادرست باشد یا تصمیم مطرحشده اجرایی نشود، اثر آن معمولا موقتی است و پس از روشن شدن واقعیت، هیجان ایجادشده در بازار فروکش میکند. با این حال، در فاصله میان انتشار خبر تا مشخص شدن درست یا نادرست بودن آن، بازار میتواند واکنش نشان دهد.»
این کارشناس معتقد است: «چنین خبری در کوتاهمدت بیش از همه بازار خودروهای وارداتی را تحتتاثیر قرار میدهد. افزایش احتمالی تعرفه، به معنای بالا رفتن هزینه واردات خواهد بود و همین تصور میتواند قیمت خودروهای وارداتی موجود در بازار را افزایش دهد.» اما اثر این خبر الزاما به خودروهای وارداتی محدود نمیشود. بازار خودرو در ایران شبکهای بههمپیوسته است و افزایش قیمت در یک بخش میتواند به سایر بخشها نیز سرایت کند. خودروهای مونتاژی و حتی محصولات داخلی نیز ممکن است در کوتاهمدت تحتتاثیر فضای روانی ایجادشده، با افزایش قیمت مواجه شوند؛ هرچند تغییر قیمت کارخانهای خودرو مسیر و سازوکار متفاوتی دارد. همچنین او تاکید کرد: «احتمال گرانی خودروهای وارداتی و حتی مونتاژی و داخلی در بازار خودرو تحتتاثیر این خبر بسیار زیاد است؛ هرچند که فاکتورهای دیگری هم در این افزایش قیمت دخالت دارند.»
هرچند این همه ماجرا نیست. بازار خودرو در شرایطی با ادعای افزایش تعرفه واردات روبهرو شده که همزمان با مجموعهای از مشکلات دیگر نیز دستوپنجه نرم میکند. این کارشناس بازار به کاهش تولید خودرو در سال جاری اشاره میکند و میگوید: «شرایط تحریمی و اتفاقات ماههای اخیر، بر روند تولید و تامین قطعات اثر گذاشته است. کاهش تولید، بهطور طبیعی به معنای کاهش عرضه به بازار است و بازاری که با عرضه محدود مواجه شود، ظرفیت بیشتری برای افزایش قیمت پیدا میکند.» بهگفته این کارشناس بازار خودرو، «شرایط ایجادشده در حوزه تولید چندان دور از انتظار نبوده است. محدودیتهای ناشی از تحریم، دشواری تامین کالا و قطعات و شرایط اقتصادی موجود، همگی میتوانند بر تیراژ تولید اثر بگذارند. نتیجه این وضعیت نیز دیر یا زود در بازار ظاهر میشود؛ اتفاقی که اکنون نشانههای آن در افزایش قیمت خودرو دیده میشود.»
افزایش قیمتها در بازار خودرو الزاما به معنای رونق معاملات نیست. اتفاقا یکی از ویژگیهای اصلی بازار این روزها، همزمانی گرانی با رکود است. رحیمینژاد دراینباره میگوید: «نوسانات و نبود ثبات، بسیاری از معاملات را بهتعویق میاندازد. خریداران و فروشندگان در شرایطی که نمیدانند قیمتها در روزهای آینده چه مسیری را طی خواهد کرد، ترجیح میدهند دست نگه دارند. برخی منتظر ثبات هستند و برخی دیگر نگران افزایش بیشتر قیمتها. همین بلاتکلیفی، حجم معاملات را کاهش میدهد. از یک سو، قدرت خرید مصرفکنندگان بهدلیل افزایش شدید قیمت خودرو کاهش یافته و از سوی دیگر، نبود چشمانداز روشن از نرخ ارز و سیاستهای اقتصادی، تصمیمگیری را دشوار کرده است.»
بازار خودرو اکنون در وضعیتی قرار گرفته که هر خبر تازه میتواند به یک متغیر اثرگذار تبدیل شود. شائبه تعرفه ۱۰۰ درصدی نیز در چنین فضایی، حتی اگر درنهایت به تصمیمی رسمی تبدیل نشود، میتواند موجی کوتاهمدت از هیجان را بهبازار وارد کند. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، روشن شدن سریع سیاست دولت درباره تعرفه واردات است. بازاری که با کمبود عرضه، کاهش تولید، نوسان ارز و ضعف تقاضای موثر روبهرو است، بیش از هر چیز به ثبات و شفافیت نیاز دارد؛ زیرا در غیاب آن، گاهی یک خبر تاییدنشده هم میتواند مسیر قیمتها را تغییر دهد.
قیمت خودرو در روز گذشته نیز بیتاثیر از شائبه مطرحشده درباره افزایش تعرفه واردات نماند و برخی خودروها در بخشهای مختلف بازار افزایش قیمت قابل توجهی را تجربه کردند؛ افزایشی که از خودروهای داخلی و مونتاژی تا محصولات وارداتی ادامه پیدا کرد. در بازار خودروهای داخلی، قیمت صفر پژو 207TU3 حدود 40 میلیونتومان افزایش یافت. این خودرو که در ۷ شهریور یکمیلیارد و ۸۲۰ میلیونتومان قیمت داشت، روز دوشنبه ۹ شهریور، یکمیلیارد و ۸۷۰ میلیونتومان در بازار معامله شد. تارا اتوماتیک V4 نیز از دیگر خودروهایی بود که افزایش قیمت را تجربه کرد. قیمت این خودرو از ۳ میلیارد و ۲۵۰ میلیونتومان در ۷ شهریور به ۳ میلیارد و ۳۵۰ میلیونتومان در ۹ شهریور رسید.
