ماجرای زخمی شدن مستندساز لبنانی در حمله صهیونی؛ سینما مرزها را می‌شکند

به گزارش خبرنگار مهر، حسین قانصو فیلمساز اهل لبنان که با مستند «وعده» در نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» حضور داشت و به ایران آمده بود، پس از بازگشت به کشورش درگیر حمله اسرائیل شد و آسیب دید، او مصمم است فیلم تازه خود را در لبنان و با توجه شرایط کارگردانی کند. حسین قانصو در گفتگویی از فضای فیلمسازی در لبنان و دغدغه‌های خود گفت.

مشروح این گفتگو را در ادامه می‌خوانید:

*بعد از حضور فیلمتان در جشنواره «سینماحقیقت» و چه اتفاقی افتاد واکنش‌های تماشاگران ایرانی به فیلم چه بود؟ فضای جشنواره را چطور دیدید؟

پس از شرکت در جشنواره «سینماحقیقت»، بازخورد صادقانه و عمیقا معناداری از مخاطبان ایرانی دریافت کردم. این یکی از معدود تجربه هایی بود که واقعا احساس کردم که فیلم در سطحی واقعی به مردم رسیده است. این بازخورد تنها تعاملی با فیلم به عنوان یک اثر سینمایی نبود، بلکه نوعی تجربه ای انسانی در خود داشت و این برای من جوهره واقعی سینما است. تماشاگران واقعا علاقه‌مند بودند و و ما بحث‌های خوبی در مورد مضامین مطرح‌شده در فیلم داشتیم. من علاقه شدید مخاطب را برای درک و ارتباط گیری فارغ از قضاوت های از پیش تعیین شده، حس می کردم. این نوع تعاملات به من این حس را منتقل می کرد که سینما هنوز قدرت این را دارد که مرزها را بشکند و فضایی مشترک میان افراد مختلف ایجاد کند، حتی با وجود واقعیت‌های سیاسی پیچیده. بازخوردها در لبنان هم خیلی برای من معنادار بود. خیلی از مردم شرکت در چنین جشنواره ای را به خودی خود یک دستاورد و موفقیت می دانستند، به خصوص با توجه به شرایط سختی که کشور در آن قرار دارد. من از حمایت زیاد اطرافیان و جامعه هنری بهره‌مند شدم و همزمان حس غرور جمعی را تجربه کردم زیرا صدایی توانسته بود از اینجا به بستر و پلتفرمی بین‌المللی برسد. به طور کلی، فضای جشنواره بر پایه احترام و تمرکز واقعی بر سینما به عنوان ابزاری برای بیان و گفتگو شکل گرفته بود. قدردانی آشکاری از فیلم‌هایی که بعد انسانی و واقع‌گرایانه داشتند وجود داشت، که تجربه‌ «سینماحقیقت» را غنی، تأثیرگذار و همراه با حس مسئولیت می‌کرد.

*فیلم‌های دیگر بخش مسابقه بین‌الملل این دوره را تماشا کردید؟ چه وجهی از این آثار برایتان جذاب بود؟

بله من این فرصت را پیدا کردم که تعدادی از فیلم های بخش مسابقه بین الملل را تماشا کنم که تجربه‌ای بسیار ارزشمند بود، هم از نظر هنری و هم انسانی. چیزی که به طور خاص توجه من را جلب کرد، تنوع رویکرد و سبک‌ فیلم ها بود و هر فیلم زبان و شیوه خود را در بیان و نمایش واقعیت داشت. بعضی فیلم‌ها فرمی بسیار مینیمال داشتند، اما از نظر ایده بسیار عمیق و احساسی بودند، در حالی که برخی دیگر بیان بصری قوی‌تری را به کار گرفته بودند و با زبان سینمایی تجربه گرایی می‌کردند. این تضاد، نشان دهنده‌ تلاش فیلمسازان امروزی برای آزادی بیان و تمایلشان به رهایی از قالب‌های سنتی را به‌خوبی نشان داده بود. چیز دیگری که برای من خیلی مهم بود این بود که خیلی از این آثار از تجارب شخصی و یا زمینه‌های کاملا محلی برآمده بودند، اما با این حال توانسته بودند به سطح انسانی و جهان شمولی برسند که هر بیننده ای بتواند با آن ارتباط برقرار کند. این برای من تاییدی بود بر این که صداقت در روایت و داستان‌گویی است که یک فیلم را جهانی می‌کند، نه مقیاس و وسعت تولید و منابع در دسترس. به طور کلی، تماشای این فیلم‌ها فرصتی بود برای یادگیری و بازاندیشی درباره ابزار خودم به عنوان یک فیلمساز و من را بر آن داشت تا درباره فرم و رویکردی که می‌خواهم در آثار بعدی ام به کار بگیرم عمیق تر تامل کنم.

*گویا بعد از جشنواره، شما گرفتار حمله اسرائیل و مجروح شدید، درباره این اتفاق بگویید.

پس از جشنواره و بازگشتم به لبنان، تجربه‌ سختی را به دلیل بالاگرفتن درگیری‌های نظامی از سر گذراندم. مناطق مسکونی هدف قرار گرفت و من در موقعیت خطرناکی گرفتار شدم که به زخمی شدنم منجر شد. آنچه اتفاق افتاد تنها یک حادثه نادر نبود بلکه بخشی از واقعیت روزمره ای بود که بسیاری از مردم این منطقه همچنان با آن رو به رو هستند و دست و پنجه نرم می کنند. این تجربه از نظر شخصی دشوار بود، اما برای من در عین حال، بر اهمیت تصاویری که ما به‌ عنوان فیلمساز تلاش می‌کنیم، منتقل کنیم بیش از پیش صحه گذاشت. وقتی خودتان چنین اتفاقاتی را تجربه می‌کنید، حس مسئولیتی عمیق‌تر نسبت به آنچه مستندسازی می‌کنید و با جهان به اشتراک می‌گذارید، پیدا می‌کنید. در حال حاضر، شکر خدا حالم خوب است و تلاش می کنم بهبود پیدا کنم و به تدریج تعادلم را به دست بیاورم. هرچند، اتفاقی که افتاد نه فقط از نظر جسمی بلکه از نظر روانی هم تأثیر آشکاری بر من گذاشته است. با این وجود، احساس می‌کنم که این تجربه عزم من را بیش از پیش برای ادامه دادن و استفاده از سینما به عنوان ابزاری برای انتقال حقیقت و دادنِ صدا به آدم‌هایی که در چنین شرایطی زندگی می‌کنند، جزم کرده است.

*این روزها در چه حالی هستید؟ آیا اوضاع آرام شده است؟

در این مدت، در تلاشم تا به تدریج ریتم زندگی ام را پس از آنچه اتفاق افتاده بازیابم و تمرکزم را بر سامان‌دهی افکار و بازتاب تجربه اخیرم معطوف کنم. برای پردازش و هضم آنچه از سرگذرانده ام به زمان نیاز دارم، به خصوص که شرایط هنوز کاملا پایدار و باثبات نیست. از نظر کاری، شروع کرده ام به فکر درباره پروژه جدیدم که گویی ادامه و تداوم طبیعی چیزی‌ست که امروز زندگی می کنم؛ هم از نظر شخصی و هم در ارتباط با واقعیت پیرامون. هنوز در مرحله‌ تحقیق و توسعه هستم، اما فکر می کنم این مرحله در ساخت اثری صادقانه و اصیل بسیار مهم است. در مورد وضعیت فعلی، می شود گفت که دوره‌هایی از آرامش نسبی وجود داشته، اما این آرامش همچنان شکننده و نامطمئن است. بنابراین، صحبت از ثبات واقعی سخت است، از آنجایی که هنوز حس نگرانی در زندگی روزمره وجود دارد.

*فکر می‌کنید سینماگران فلسطینی و لبنانی شرایط یا ویژگی‌های خاصی دارند یا آنها هم دوست دارند مثل همه سینماگران جهان، تجربه‌های متفاوت و متنوع فیلمسازی داشته باشند؟

به نظرم فیلمسازهای لبنانی و فلسطینی در شرایط به شدت پیچیده‌ای کار می‌کنند و این به وضوح و به طور مستقیم در ماهیت فیلم‌هایشان بازتاب پیدا می‌کند. تلاقی زندگی روزمره و واقعیت سیاسی همواره وجود دارد. این تلاقی تجربه سینمایی آنها را عمیقاً به واقعیت پیوند می‌زند و آن را به مردم بسیار نزدیک می‌کند. در عین حال، این شرایط دشوار نوعی حساسیت انسانی و تصویری خاص ایجاد می کند که فیلمساز را نسبت به جزئیات دقیق تر و او را در انتقال تجربیات همراه با صداقت متعهدتر می کند. به همین دلیل است که بسیاری از این فیلم‌ها اگرچه از فضاهای بسیار شخصی برخاسته‌اند، اما با این حال ابعاد جمعی گسترده‌ای را در خود دارند. از نظر سبک، فکر می‌کنم علاقه فزاینده ای به تجربه گرایی و کشف زبان‌های جدید سینمایی به وجود آمده است و فیلمسازان در حال فاصله گرفتن از فرم‌های سنتی هستند. این تمایلات ناشی از نیاز واقعی به یافتن راه‌هایی جدید و نو برای بیان واقعیاتی پیچیده‌ است که نمی‌توان آنها را ساده یا به روش مستقیم بیان و ارائه کرد. به‌طور کلی می‌توان گفت که چنین سینمایی از نیاز برخاسته است، نه صرفا از میل و علاقه و همین موضوع به آن اصالت و قدرتی ویژه در سطح جهانی می‌بخشد.

*گویا مشغول ساخت فیلم تازه‌ای هستید لطفا کمی درباره جزئیات آن توضیح دهید؟

اسم فیلم جدید من «وعده» است، که بخش دوم اثری‌ست که پیش‌تر در جشنواره «سینماحقیقت» به نمایش درآمده بود. در حال حاضر، مشغول توسعه این پروژه هستم که یک فیلم بلند خواهد بود و دوره‌ای سه‌ساله از جنگ و تحولات و تجربه‌هایی را که به همراه داشته است، پوشش می‌دهد. این پروژه همچنان در جریان است، زیرا با واقعیتی باز روبه‌رو هستم که نتیجه آن قابل پیش‌بینی نیست. نمی‌دانم در ادامه چه اتفاقی رخ خواهد داد و چه زمانی وضعیت به ثبات می‌رسد، بنابراین زمان‌بندی مشخصی برای تکمیل فیلم وجود ندارد. به نوعی، این پروژه همزمان با خود رویدادها شکل می‌گیرد و تلاش می‌کند آنها را با صداقت دنبال کند، بدون آنکه پایانی از پیش تعیین‌شده بر آن تحمیل شود.