مستند «پوتینهای زنانه» ساخته سیدمصطفی سیدالحسینی، چهارشنبه ۳۱ تیرماه در قالب برنامه «پاتوق مستند» در سالن حقیقت مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی روی پرده میرود. این مستندساز با تأکید بر اهمیت تداوم اکران آثار، معتقد است مستندها نباید پس از جشنوارهها از چرخه نمایش خارج شوند و اکران حضوری و آنلاین میتواند به دیدهشدن بیشتر آنها کمک کند.
سیدمصطفی سیدالحسینی کارگردان مستند «پوتینهای زنانه» که از روز چهارشنبه ۳۱ تیرماه در برنامه پاتوق مستند سالن حقیقت مرکز گسترش سینمای مستند اکران می شود، در گفت وگو با خبرنگار میراث آریا درباره سوژه این اثر گفت: «پوتینهای زنانه» روایتی از روزهای آغازین جنگ تحمیلی است که بر هسته مرکزی مقاومت خرمشهر تمرکز دارد.
اوافزود: آنچه ما را به این سوژه رساند، آشنایی با گروهی از دختران ۱۶ و ۱۷ سالهای بود که در سختترین روزهای مقاومت، مسئولیت نگهداری و توزیع مهمات سپاه را بر عهده داشتند. دغدغه همیشگی من روایت داستانهایی است که در تاریخ کمتر دیده شدهاند و تا امروز هم در سینمای مستند کمتر به این بخش از تاریخ پرداخته شده است.
این کارگردان درباره دلیل انتخاب روایت زنان و دختران خرمشهری بیان کرد: مهمترین ویژگی این گروه، ناشناخته و مغفول ماندن نقش آنها در دفاع از خرمشهر بود. با وجود مسئولیت مهمی که بر عهده داشتند و روایت جذابی که از آن روزها در اختیار دارند، تاکنون کمتر به آنها پرداخته شده است. در حالی که این روایتها میتواند برای نسل امروز الهامبخش و آگاهیبخش باشد.
سیدالحسینی درباره چالشهای پژوهش و گفتوگو با راویان هم گفت: گذشت سالهای طولانی از جنگ باعث شده بود بسیاری از راویان جزئیات اتفاقات را بهطور دقیق به خاطر نداشته باشند. از سوی دیگر، دسترسی به برخی اعضای گروه دختران پاسدار ذخیره هم دشوار بود؛ شماره تماس یا راه ارتباطی تعدادی از آنها در دسترس نبود و برخی هم به دلیل دلخوری از اینکه پس از پایان جنگ کسی سراغشان را نگرفته بود، تمایلی به انجام مصاحبه نداشتند.
کارگردان مستند «هفت سال اینجا» درباره بازخوردهای نخستین نمایش «پوتینهای زنانه» در جشنواره «سینماحقیقت»، گفت: از ابتدا دغدغه داشتیم فیلم را طیفهای متنوعی از مخاطبان ببینند، اما حضور اثر در بخش «شهید آوینی» باعث شد برخی مخاطبان و حتی بخشی از جامعه سینمای مستند، به اشتباه تصور خاصی نسبت به فیلم داشته باشند و رغبت کمتری برای تماشای آثار این بخش نشان دهند. در حالی که تلاش ما این بود با نوع روایت و فرم فیلم، مخاطبان گستردهتری را با اثر همراه کنیم.
او افزود: خوشبختانه هر دو نمایش فیلم در جشنواره با استقبال خوبی روبهرو شد و بازخوردهای مخاطبان برای ما امیدوارکننده بود. بسیاری از تماشاگران، بهویژه بانوان، پس از نمایش فیلم میگفتند دوست داشتند جای شخصیتهای این مستند باشند و تجربه آن روزها را از نزدیک لمس کنند. از سوی دیگر، بسیاری از مخاطبان مرد هم عنوان میکردند که این روایت از نقش زنان در دفاع مقدس برایشان تازه و کمتر شنیدهشده بوده است. همین واکنشها نشان داد دغدغهای که در روایت این بخش مغفول از تاریخ داشتیم، تا حد زیادی محقق شده است.
کارگردان «پوتینهای زنانه» درباره اکران این مستند در «پاتوق مستند» گفت: از آنجا که هنوز فیلم اکران نشده، برای ارزیابی نتایج آن زود است، اما پاتوق مستند ادامه مسیری است که مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی طی سالهای گذشته برای نمایش مستندها دنبال کرده است. به نظر میرسد این برنامه امروز با نظم بیشتر، برنامهریزی دقیقتر و تبلیغات مؤثرتر در حال برگزاری است و همین موضوع میتواند به دیدهشدن بهتر آثار کمک کند.
سیدالحسینی ادامه داد: اطلاعرسانی مناسب و برنامهریزی منظم باعث میشود مستندها مخاطبان بیشتری پیدا کنند. از سوی دیگر، مخاطبان پاتوق مستند عمدتاً فیلمسازان، پژوهشگران و علاقهمندان جدی سینمای مستند هستند؛ موضوعی که فرصت ارزشمندی برای گفتوگوی تخصصی، دریافت بازخوردهای حرفهای و ایجاد ارتباط نزدیکتر میان فیلمساز و مخاطب فراهم میکند.
کارگردان مستند «کلاف» درباره نقش اکران آنلاین در افزایش مخاطبان فیلمهای مستند گفت: اکران آنلاین فقط برای مستندهای دفاع مقدس اهمیت ندارد، بلکه برای همه گونههای سینمای مستند یک فرصت جدی به شمار میرود. مهمترین ویژگی این شیوه نمایش، دسترسی به جامعهای بسیار گستردهتر از مخاطبان است؛ چراکه افراد میتوانند در زمان و شرایط دلخواه خود فیلم را تماشا کنند.
او افزود: اگر اکران آنلاین با برنامهریزی مناسب، تبلیغات مؤثر و کیفیت مطلوب در اجرا همراه باشد، میتواند حتی تأثیر بیشتری نسبت به اکران حضوری داشته باشد. در اکرانهای حضوری، تعداد مخاطبان به ظرفیت سالن محدود است، اما در فضای آنلاین این محدودیت وجود ندارد و امکان دیدهشدن فیلم توسط مخاطبان بسیار بیشتری فراهم میشود.
کارگردان «پوتینهای زنانه» با اشاره به اهمیت دیدهشدن آثار مستند گفت: فیلمساز اثر خود را برای مخاطب میسازد و هرچه افراد بیشتری بتوانند فیلم را ببینند، پیام و تأثیر آن هم گستردهتر خواهد شد. اکران آنلاین این فرصت را فراهم میکند که مستندها آسانتر در دسترس مخاطبان قرار بگیرند و دامنه اثرگذاری آنها افزایش یابد.
سیدالحسینی درباره مهمترین چالش اکران و نمایش فیلمهای مستند در ایران گفت: یکی از مهمترین مشکلات سینمای مستند، مسئله اکران و پخش آثار است. سینمای مستند در ایران در یک چرخه معیوب قرار گرفته است که در آن، ضعف اکران و پخش از یک سو موجب کاهش مخاطب میشود و از سوی دیگر، کمبود مخاطب هم امکان اکران، پخش و سرمایهگذاری را محدودتر میکند. باید بررسی شود که چرا مخاطب رغبت چندانی به تماشای مستند ندارد، چرا پیگیر این آثار نیست و چرا برخلاف سینمای داستانی، سرمایهگذاران و اسپانسرها کمتر به حوزه مستند ورود میکنند. این دو مسئله به یکدیگر وابستهاند و یک چرخه معیوب را شکل دادهاند.
او افزود: وقتی مخاطب با مستند مواجه نمیشود، طبیعی است که علاقهای هم برای دنبال کردن آن پیدا نکند. همین مسئله باعث شده سرمایهگذاران و حامیان مالی هم کمتر به این حوزه ورود کنند، زیرا احساس میکنند سینمای مستند ظرفیت کافی برای جذب مخاطب ندارد. در نتیجه، منابع مالی کمتری به این حوزه اختصاص مییابد و این موضوع بر کیفیت تولید آثار هم تأثیر میگذارد و چرخه مشکلات را تکرار میکند.
کارگردان «پوتینهای زنانه» نقش تلویزیون را در این چرخه بسیار تعیینکننده دانست و بیان کرد: تلویزیون مهمترین بستر نمایش فیلم مستند است، اما بهجز شبکه مستند، سایر شبکهها معمولاً ضعیفترین باکسهای زمانی را به پخش مستند اختصاص میدهند. گاهی هم پخش این آثار بهراحتی جابهجا یا لغو میشود و در نامناسبترین زمان ممکن روی آنتن میرود. وقتی پخش آثار منظم نباشد و مستند در زمان مناسب به دست مخاطب نرسد، مخاطب هم امکان دیدن و برقراری ارتباط با آن را پیدا نمیکند. اگر این وضعیت در تلویزیون اصلاح شود، آثار و برکات آن در تمام بدنه سینمای مستند قابل مشاهده خواهد بود.
سیدالحسینی با اشاره به سرنوشت آثار پس از جشنوارهها ادامه داد: بسیاری از فیلمهای مستندی که در جشنواره «سینماحقیقت» نمایش داده میشوند، پس از پایان جشنواره دیگر در دسترس مخاطبان قرار نمیگیرند؛ حتی بسیاری از مستندسازان هم امکان تماشای این آثار را پیدا نمیکنند. در حالی که این فیلمها برای مخاطب ایرانی و به زبان فارسی ساخته شدهاند، معمولاً تنها در دو یا سه سانس جشنواره نمایش داده میشوند و پس از آن عملاً از چرخه اکران و نمایش خارج میشوند. به گفته وی، وقتی مخاطب در معرض آثار مستند قرار نگیرد، این آثار بهتدریج به فراموشی سپرده میشوند و جایگاهی در سبد فرهنگی و رسانهای جامعه پیدا نمیکنند.
او تأکید کرد: تا زمانی که مستند بهطور مستمر در معرض دید مخاطب قرار نگیرد، جایگاه خود را در سبد فرهنگی و رسانهای مردم پیدا نخواهد کرد. این چرخه در نهایت بر اقتصاد سینمای مستند هم اثر میگذارد؛ کاهش مخاطب، کاهش سرمایهگذاری و تولید آثار کمهزینهتر، زنجیرهای از مشکلات را ایجاد میکند که خروج از آن نیازمند توجه جدی به مسئله اکران و پخش است.
این کارگردان سینمای مستند درباره حمایتهای مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی در تولید و نمایش آثار مستند گفت: همکاری با مرکز گسترش برای من تجربهای ارزشمند و حرفهای بود. مهمترین ویژگی این مرکز، شناخت درست از سینمای مستند، احترام به فیلمساز و ایجاد فضایی حرفهای برای تولید اثر است؛ فضایی که باعث میشود فیلمساز با تمرکز بیشتری روی ساخت فیلم کار کند.
او افزود: یکی از مهمترین نکاتی که در همکاری با مرکز گسترش تجربه کردم، نگاه منعطف این مجموعه نسبت به فرم و خروجی آثار بود. سینمای مستند به اندازه کافی با چالشهای مختلف روبهرو است و اگر نهاد حامی هم محدودیتهای غیرضروری ایجاد کند، تمرکز فیلمساز از بین میرود. در مقابل، مرکز گسترش تلاش میکند فیلمساز بیش از هر چیز دغدغه ساخت اثر را داشته باشد، نه مسائل حاشیهای.
کارگردان «پوتینهای زنانه» ادامه داد: هر مجموعهای راهبردها و سیاستهای خود را دارد و طبیعی است که آثار هم در همان چارچوب تولید شوند، اما آنچه اهمیت دارد این است که کیفیت اثر حفظ شود و فیلمساز برای رسیدن به بهترین نتیجه، از آزادی عمل و آرامش ذهنی برخوردار باشد. این رویکرد باعث میشود خلاقیت هنرمند محدود نشود و بتواند با تمرکز بیشتری به تولید اثر بپردازد.
سیدالحسینی تأکید کرد: به اعتقاد من، این ویژگیها حتی از حمایتهای مالی هم مهمتر هستند. احترام به فیلمساز، درک درست از ماهیت سینمای مستند و ایجاد فضایی حرفهای و منعطف، مهمترین سرمایهای است که یک نهاد متولی میتواند در اختیار مستندسازان قرار دهد.
«پوتینهای زنانه» به کارگردانی سیدمصطفی سیدالحسینی که درباره حضور دختران جوان خرمشهری در روزهای جنگ هشت ساله در این شهر است، ساعت ۱۶ روز چهارشنبه ۳۱ تیرماه در ادامه برنامه هفنگی «پاتوق مستند» در سالن حقیقت مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی اکران میشود.
مستند «پوتینهای زنانه» برای نخستین بار در نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» نمایش داده شد.
عوامل این پروژه عبارتند از: کارگردان و تهیهکننده: سیدمصطفی سیدالحسینی، تدوین: فاطمه افضلی، فیلمبردار: سعید هوشمند، پژوهشگر:زهرا سادات امیری و نویسنده: مطهره یادگاری، تولید مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی.
انتهای پیام/
