به گزارش خبرگزاری مهر، ثبت جهانی عبای نایین به عنوان یکی از شاخصترین دستبافتههای سنتی ایران، توجه فعالان حوزه میراث فرهنگی و صنایع دستی را به خود جلب کرده است. این رویداد که همزمان با روز جهانی صنایع دستی اعلام شد، میتواند زمینه معرفی گستردهتر یکی از قدیمیترین هنرهای نساجی ایران را در عرصه بینالمللی فراهم کند. این رویداد که همزمان با روز جهانی صنایع دستی اعلام شد، از سوی فعالان میراث فرهنگی «نقطه عطفی برای بازتعریف جایگاه عبابافی ایران در بازارهای جهانی» توصیف میشود.
عبای نایین که در شهر تاریخی محمدیه نایین بیشترین تولید را دارد، یکی از شاخصترین نمونههای دستبافتههای پشمی در ایران به شمار میرود که قدمتی چندصدساله دارد.عبابافی در نایین صرفاً یک صنعت دستی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی مردم این منطقه است.
این هنر در گذشته در بخشهای مختلف جنوب و مرکز ایران از جمله اهواز، بوشهر، کوهپایه و نایین رواج داشته، اما در حال حاضر، محمدیه نایین به مهمترین مرکز تولید آن تبدیل شده است.کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند تداوم این هنر در یک منطقه محدود، هم یک فرصت و هم یک تهدید است؛ فرصت از این جهت که میتواند به برند جهانی تبدیل شود و تهدید از این نظر که در صورت کاهش نیروی انسانی ماهر، امکان فراموشی آن وجود دارد.
فرآیند پیچیده تولید؛ از پشم تا عبا
عبای نایین از نظر فنی یکی از دقیقترین دستبافتههای سنتی ایران است. مواد اولیه آن شامل پشم شتر، پشم گوسفند و الیاف پنبهای برای چلهکشی است. پشم پس از شستوشو و پاکسازی، چندین مرحله حلاجی میشود تا حجم آن کاهش یافته و کیفیت الیاف برای ریسندگی آماده شود.
در ادامه، الیاف به صورت دستی یا نیمهسنتی ریسیده شده و به شکل دوک درمیآید. بافنده با استفاده از دستگاههای چوبی سنتی، دوکها را روی ماسوره قرار داده و عملیات بافت آغاز میشود. حرکت رفت و برگشتی ماکو میان چلهها و استفاده از پدالها، ساختار نهایی عبا را شکل میدهد؛ فرایندی که همچنان با مهارت دست و تجربه استادکاران انجام میشود.در پایان، عبا از دار جدا شده و برای پرداخت نهایی، اتوکشی و اصلاح سطح پارچه در دستگاههای جداگانه آماده میشود. طول هر قواره عبا معمولاً حدود شش متر و عرض آن نزدیک به ۷۵ سانتیمتر است.
یکی از ویژگیهای مهم عبای نایین، استفاده از رنگهای طبیعی است. رنگهای رایج شامل سیاه، قهوهای تیره، شتری و زرد هستند. در برخی موارد نیز برای ایجاد تنوع رنگی از رنگدانههای گیاهی مانند پوست انار و روناس استفاده میشود.این ویژگی، عبای نایین را در رده محصولات دوستدار محیط زیست و کموابسته به مواد شیمیایی قرار داده و از نظر کارشناسان، یکی از مزیتهای رقابتی آن در بازار جهانی محسوب میشود.
صادرات سنتی به بازارهای عربی
عبای نایین در دهههای گذشته به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس صادر میشده و به دلیل کیفیت بالا و دوام زیاد، شهرت قابل توجهی داشته است. تولیدکنندگان محلی میگویند همچنان تقاضا برای این محصول در برخی بازارهای منطقهای وجود دارد، اما نبود زیرساختهای بازاریابی و برندینگ جهانی باعث شده ظرفیت واقعی آن بالفعل نشود.
با ثبت جهانی عبای نایین، انتظار میرود گردشگری فرهنگی در منطقه افزایش یابد. کارشناسان گردشگری معتقدند کارگاههای عبابافی میتوانند به جاذبههای تجربهمحور تبدیل شوند؛ جایی که گردشگران از نزدیک فرآیند تولید را مشاهده کرده و حتی در آن مشارکت کنند.این موضوع میتواند به رونق اقتصاد محلی در محمدیه و نایین کمک کند و اشتغال پایدار ایجاد نماید. همچنین توسعه فروش آنلاین و برندینگ بینالمللی از دیگر مسیرهایی است که فعالان این حوزه بر آن تأکید دارند.
