به گزارش خبرنگار میراثآریا، یافتههای باستانشناختی تازه در غار کوسکارلی در استان ترابزون در شمالشرق ترکیه، شواهد کمنظیری از حضور و فعالیت جوامع شکارچیـگردآورنده در حدود ۱۴ هزار سال پیش ارائه کرده است؛ یافتههایی که میتواند شناخت باستانشناسان از پیشاتاریخ منطقه جنوبشرقی دریای سیاه و نقش آن در جابهجایی و ارتباط جوامع انسانی میان آناتولی و قفقاز را دگرگون کند.
بر اساس گزارش تازه منتشرشده، غار کوسکارلی در دره سوغوتلو، حدود ۴۰ کیلومتری جنوب ترابزون و در ارتفاع تقریبی ۱۰۳۰ متری از سطح دریا قرار دارد. این غار در سال ۲۰۱۹ در جریان بررسیهای باستانشناختی منطقه شناسایی شد و کاوشهای نظاممند آن از سال ۲۰۲۴ با مشارکت موزه ترابزون و دانشگاه فنی کارادنیز آغاز شد.
لایهای متعلق به واپسین دوره عصر یخبندان
اهمیت اصلی کوسکارلی در لایهای از استقرار انسانی است که با دوره اپیپالئولیتیک یا فراپارینهسنگی ارتباط دارد؛ دورهای که در آن جوامع انسانی همچنان عمدتا بر شکار، گردآوری منابع طبیعی و جابهجایی در چشمانداز متکی بودند و در آستانه تحولات بزرگ منتهی به آغاز هولوسن و سپس نوسنگی قرار داشتند.
در یکی از بخشهای کاوش، باستانشناسان یک لایه نسبتا دستنخورده اپیپالئولیتیک را شناسایی کردند که حاوی خاکستر، رسوبات ریز و مواد کربنیشده بود. آثار سوختگی در خاک و قطعات سنگی تغییرشکلیافته بر اثر حرارت نیز وجود اجاق یا محل آتش در داخل غار را نشان میدهد.
بر اساس تاریخگذاری رادیوکربن زغال و استخوان، این لایه به حدود پایان هزاره سیزدهم پیش از میلاد، یعنی تقریبا ۱۴ هزار سال پیش، بازمیگردد. ابزارهای سنگی بهدستآمده از همین لایه نیز با این تاریخگذاری همخوانی دارند.
ابزارهایی که از زندگی روزمره انسانهای پیشاتاریخی میگویند
یکی از مهمترین گروههای یافتهشده در کوسکارلی، مجموعه گستردهای از ابزارهای سنگی تراشیده است. این ابزارها عمدتا از سنگ چخماق در رنگهای قرمز، سبز و زرد ساخته شدهاند و در کنار آنها قطعاتی از ابسیدین و شمار محدودی ابزار از سنگهای آذرین نیز به دست آمده است. منشأ دقیق مواد خام هنوز در دست بررسی است.
در میان یافتهها، هستههای سنگی، تیغههای نیمهآماده و ضایعات حاصل از ساخت ابزار نیز مشاهده شده است؛ مجموعهای که نشان میدهد بخشی از فرایند ساخت و آمادهسازی ابزارها احتمالا در خود غار انجام میشده است.
باستانشناسان همچنین انواعی از خراشندهها، تیغهها، ریزتیغهها، نوکها، سوراخکنها و قلمهای سنگی را شناسایی کردهاند. در میان این یافتهها، قطعات هلالیشکل موسوم به لونیتها نیز وجود دارد که از نظر مطالعات فناوری سنگی و ارتباطات فرهنگی جوامع پیشاتاریخی اهمیت ویژهای دارند.
نشانههایی از ارتباطات فراتر از یک غار
اهمیت کوسکارلی تنها به قدمت آن محدود نمیشود. شباهت برخی از فناوریهای سنگی این محوطه با نمونههای شناختهشده در دیگر مناطق آناتولی، شام و قفقاز، امکان بررسی شبکههای ارتباطی و جابهجایی جوامع انسانی در اواخر دوره پلیستوسن را فراهم میکند.
مطالعات پیشین درباره یافتههای کوسکارلی و غار کالهدره در نزدیکی ترابزون نیز نشان داده بود که برخی از لونیتهای دارای پرداخت دوطرفه در این محوطهها با نمونههایی در شرق مدیترانه، آناتولی، جزایر اژه، دریای مرمره و کریمه قابل مقایسهاند. پژوهشگران بر همین اساس احتمال وجود شبکههایی از جابهجایی و ارتباط فرهنگی در پیرامون دریای سیاه و مناطق مجاور را مطرح کردهاند.
این موقعیت جغرافیایی، کوسکارلی را به محوطهای مهم برای بررسی مسیرهای احتمالی حرکت انسانها میان آناتولی و قفقاز تبدیل میکند؛ منطقهای که در مطالعات مربوط به جوامع شکارچیـگردآورنده اواخر پلیستوسن تاکنون نسبت به بخشهای جنوبی آناتولی کمتر شناخته شده است.
زیورآلات؛ نگاهی به جنبههای شخصی زندگی انسانهای ۱۴ هزار سال پیش
یافتههای کوسکارلی تنها به ابزارهای کاربردی محدود نیست. باستانشناسان در این محوطه یک قطعه شاخ گوزن دارای شیار و یک دندان حیوان سوراخشده پیدا کردهاند که احتمالاً بهعنوان زیور شخصی استفاده میشده است.
این یافتهها اهمیت ویژهای دارند؛ زیرا امکان مطالعه جنبههایی از زندگی انسانهای پیشاتاریخی را فراهم میکنند که در ابزارهای معیشتی بهتنهایی قابل مشاهده نیست؛ از جمله آراستگی شخصی، بیان هویت، تعاملات اجتماعی و احتمالاً باورها و مناسبات نمادین جوامع شکارچیـگردآورنده.
در کنار این موارد، بقایای جانوری و صدفهای نرمتن نیز در کاوشها به دست آمده است. شناسایی دقیق گونههای جانوری و مطالعات زیستباستانشناختی در ادامه میتواند اطلاعات بیشتری درباره رژیم غذایی، محیط طبیعی، منابع مورد استفاده و شیوه بهرهبرداری انسان از چشمانداز پیرامون غار ارائه کند.
اهمیت غار کوسکارلی برای شناخت پیشاتاریخ دریای سیاه
کوسکارلی از این منظر اهمیت دارد که در منطقهای قرار گرفته که میتواند یکی از پیوندگاههای طبیعی میان آناتولی و قفقاز بوده باشد.
بررسیهای پیشین دانشگاه فنی کارادنیز نیز غار کوسکارلی را نخستین محوطه شناختهشده از اواخر پلیستوسن و اوایل هولوسن در منطقه جنوبشرقی دریای سیاه معرفی کرده بود؛ یافتههایی که پیشتر سبب شده بود این منطقه که زمانی در مطالعات پیشاتاریخ بهعنوان حوزهای کمشناخته توصیف میشد، در کانون توجه پژوهشگران قرار گیرد.
اکنون یافتههای جدید، امکان مطالعه دقیقتر سازگاری انسان با تغییرات اقلیمی، الگوهای جابهجایی، فناوری ساخت ابزار و مناسبات فرهنگی جوامعی را فراهم میکند که در دوره گذار از واپسین عصر یخبندان به آغاز هولوسن در این بخش از آناتولی زندگی میکردند.
کاوشها ادامه دارد
پژوهشگران اعلام کردهاند که بررسیهای باستانشناختی و مطالعات آزمایشگاهی در کوسکارلی ادامه خواهد داشت. تحلیل بیشتر بقایای گیاهی و جانوری، مواد خام ابزارهای سنگی و دیگر یافتههای محوطه میتواند به بازسازی دقیقتر محیط طبیعی و شیوه زندگی ساکنان آن کمک کند.
در مجموع، اجاق، ابزارهای سنگی، زیورآلات شخصی و بقایای جانوری بهدستآمده از کوسکارلی، تصویری کمسابقه از زندگی انسان در حدود ۱۴ هزار سال پیش در شمالشرق آناتولی ارائه میکند؛ محوطهای که میتواند درک پژوهشگران از ارتباطات انسانی در یکی از مهمترین چهارراههای جغرافیایی میان اروپا، آناتولی و قفقاز را غنیتر کند.
انتهای پیام/
