آیا هوش مصنوعی واقعاً می‌تواند نسل بشر را با سلاح بیولوژیکی نابود کند؟

دانشمندان ادعا دارند که با وجود تمام نگرانی‌ها، تهدید هوش مصنوعی برای بشریت از طریق ساخت یک ابرمیکروب کشنده بسیار ضعیف است.

آیا هوش مصنوعی واقعاً می‌تواند سلاح بیولوژیکی بسازد؟

در ماه‌های اخیر نگرانی پیرامون تهدید هوش مصنوعی برای بشریت به‌شدت افزایش پیدا کرده و موجب واکنش طیف گسترده‌ای از افراد، مانند مدیران فناوری و سیاستمداران واشنگتن، شده است. یکی از ایده‌های مطرح‌شده، استفاده از سلاح‌های بیولوژیک برای حذف نسل انسان از سوی کامپیوترها است.

این موضوع زمانی قوت بیشتری گرفت که دانشمندان دانشگاه استنفورد اعلام کردند ابزارهای هوش مصنوعی قادر به ساخت DNA مصنوعی جدید ویروسی هستند. کمی بعد، در هفته گذشته، شرکت انتروپیک ادعا کرد تلاش‌هایی برای استفاده از سرویس Claude در جهت ساخت سلاح بیولوژیک انجام شده است. در ادامه، مدیر این شرکت از دولت ایالات متحده درخواست کرد فرایند توسعه چنین ابزارهایی را کُندتر کند.

با وجود پررنگ‌شدن احتمال ساخت سلاح بیولوژیک توسط هوش مصنوعی، اغلب دانشمندان معتقد هستند چنین رخدادی با احتمال بسیار کمی دارد. ژورنال‌ها و مجامع علمی در سال‌های اخیر رویکرد سخت‌گیرانه‌ای در قبال انتشار داده‌های مرتبط با تحقیقات سلاح‌های میکروبی داشته‌اند. البته پیش از ظهور هوش مصنوعی، اینترنت و ژورنال‌های رایگان در کنار سرویس‌هایی مانند گوگل، دسترسی افراد به اطلاعات زیستی را بسیار آسان‌تر از گذشته کرده بودند که شامل پروتکل‌های آزمایشگاهی نیز می‌شود.

«دیوید بلامی» از مؤسسه Foundation Models در کالیفرنیا ادعا دارد که مشکل فعلی در توسعه سلاح‌های میکروبی با هوش مصنوعی قابل حل نیست و چنین ابزارهایی نمی‌توانند به‌صورت محسوس تأثیری بر شتاب دستیابی به سلاح‌های مذکور داشته باشند.

مهم‌ترین و دشوارترین قسمت برای ساخت یک سلاح میکروبی، نحوه تولید ویروس و اجزای آن است که به مواد اولیه پیچیده در کنار ابزارهای پیشرفته و دانش آزمایشگاهی بالا نیاز دارد. برای مثال، اگر فردی بخواهد یک سلاح میکروبی با هوش مصنوعی ایجاد کند، ابتدا باید توالی ژنتیکی کاربردی و عملی بسازد که در آزمایشگاه توان بیماری‌زایی برای سلول‌های انسانی را داشته باشد.

در ادامه، ویروس باید در محیط واقعی و روی افراد آزمایش شود و سپس مشخص شود که آیا از فردی به فرد دیگر قابل انتقال است یا خیر. دستیارهای رباتیک آزمایشگاهی می‌توانند برخی از این گام‌ها را تسریع ببخشند؛ اما همچنان به یک یا چند فرد با دانش نسبتاً بالا در حوزه‌های بسیار خاص نیاز خواهد بود.

دانشمندان درباره احتمال ساخت سلاح‌های بیولوژیک با هوش مصنوعی چه می‌گویند؟

مدیر شرکت Ginkgo Bioworks که روی ساخت آزمایشگاه‌های زیستی خودکار و هوشمند با استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی مانند GPT-5 تمرکز دارد نیز معتقد است هوش مصنوعی فعلاً حتی توانایی ساخت عوامل بیماری‌زای رایج در طبیعت را هم ندارد؛ در نتیجه بسیار دور از ذهن است که بتواند یک عامل بیماری‌زای کاملاً جدید ایجاد کند.

همچنین نباید فراموش کنیم که هرچقدر هم که یک آزمایش هوشمند باشد، برای تأمین مواد اولیه و ابزارهای موردنیاز خود به نیروی انسانی نیاز خواهد داشت. در سوی دیگر، دانشمندان می‌توانند از قدرت هوش مصنوعی برای طراحی یک واکسن بهره بگیرند و حتی اگر یک سلاح میکروبی توسط هوش مصنوعی ساخته شود، احتمالاً در مدت زمان کوتاهی درمان آن نیز پیدا خواهد شد.

اگرچه هوش مصنوعی نمی‌تواند به‌تنهایی یک سلاح میکروبی بسازد، برخی مانند «الیویا اسکارفمن»، دانشجوی دکترای بیولوژی، معتقد هستند که AI می‌تواند با پرداخت پول به انسان‌ها، زمینه انجام چنین کاری را فراهم کند.

بیوتروریسم وابسته به هوش مصنوعی، تهدیدی نوین در عصر جدید است که از نظر برخی می‌تواند احتمال وقوع بیشتری نسبت به عملکرد شرورانه و مستقل هوش مصنوعی داشته باشد. البته بعضی دیگر از دانشمندان، مانند پروفسور «فرانسوا بلو»، استاد ژنتیک و بیولوژی رایانشی، معتقد هستند که پتانسیل استفاده از سلاح‌های میکروبی بیش از میزان واقعی در نظر گرفته می‌شود و چنین سلاح‌هایی به‌دلیل دقت ناکافی و تأثیرگذاری بر طیف گسترده‌ای از انسان‌ها، چندان برای نسل‌کشی یا کشتار جمعی گروهی خاص مناسب نیستند.

در سوی دیگر، باید توجه داشت که تولید ویروس در مقیاس انبوه نیازمند منابع و تجهیزات زیادی است که اغلب تنها در دست برخی دولت‌ها و شرکت‌های بین‌المللی قرار دارد و گروه‌های مستقل نمی‌توانند به‌سادگی به چنین ابزارهایی دست پیدا کنند.

پروفسور بلو در ادامه اضافه می‌کند که امروزه روش‌های بسیار بهینه‌تر و کم‌هزینه‌تری برای توسعه سلاح‌های کشتار جمعی وجود دارد که در زمان کوتاه‌تر و با احتمال موفقیت بیشتر می‌توانند جمعیت زیادی از انسان‌ها را هدف قرار دهند؛ در نتیجه، استفاده از یک باکتری یا ویروس برای هدف قرار دادن جامعه انسانی چندان گزینه معقولی به‌نظر نمی‌رسد.

بااین‌حال، کارشناسان معتقدند ظهور تهدیدهای جدید و اضافه‌شدن آن‌ها به موارد قبلی می‌تواند دلیلی باشد تا دولت‌ها و قانون‌گذاران، موانع سرسختی برای انواع مخاطرات زیستی طبیعی و مصنوعی، مانند ویروس H1N1 (آنفولانزای A)، ایجاد کنند. یکی از راهکارهای احتمالی، نظارت بر تمامی موارد ژنتیکی مصنوعی و ساخته‌شده در آزمایشگاه است. البته چنین قانونی در برخی از شرکت‌های بزرگ وجود دارد؛ اما الزام قانونی برای پیروی از آن از سوی دولت‌ها ایجاد نشده است.