بمب ساعتی ۱۳۰ ساله / سدی فرسوده که روی منطقه زلزله‌خیز ساخته شده است

به گزارش خبرآنلاین، به نقل از زومیت، ترکیب سدی فرسوده که بیش از ۱۳۰ سال پیش ساخته شده، قرارگیری در منطقه‌ای زلزله‌خیز و ایستادن بر فراز ناحیه‌ای پرجمعیت، برای هیچ‌کس نویدبخش نیست. این وضعیت درباره‌ی سد مولاپریار صدق می‌کند؛ سازه‌ای آبی که رو به فرسودگی است و حتی برخی آن را «بمب ساعتی» می‌نامند.

جهان پر از سدهای سالخورده‌ای است که در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم ساخته شدند و بسیاری از آن‌ها اکنون فراتر از عمر طراحی‌شده خود فعالیت می‌کنند. هند سهم بزرگی از این بحران دارد و بیش از ۱۱۱۵ سد بزرگ آن بیش از ۵۰ سال عمر دارند. بر اساس تحلیلی از دانشگاه ملل متحد در سال ۲۰۲۱، تا سال ۲۰۵۰ بیش از ۴۲۵۰ سد بزرگ در این کشور از مرز ۵۰ سال عبور خواهند کرد و ۶۴ سد بزرگ نیز بیش از ۱۵۰ سال قدمت خواهند داشت.

به‌گزارش آی‌اف‌ال‌ساینس، سد مولاپریار در میان نگران‌کننده‌ترین نمونه‌ها قرار می‌گیرد. این سد گرانشی ۵۳ متری که بین سال‌های ۱۸۸۷ تا ۱۸۹۵ در دوران راج بریتانیا ساخته شد، روی رودخانه پریار در ایالت کرالای جنوب هند قرار دارد و در منطقه‌ای لرزه‌خیز در کوه‌های غات غربی واقع شده است. زمین‌لرزه‌های گذشته نیز فشار خود را بر سازه نشان داده‌اند. در دهه‌های اخیر، چندین لرزش خفیف باعث ایجاد ترک‌هایی در بدنه سد شده و مهندسان را واداشته است تا آن را تعمیر و ایمنی سازه را دوباره ارزیابی کنند.

بااین‌حال، همه بر این باور نیستند که سد در زمین‌لرزه‌ی بعدی نیز دوام خواهد آورد. گزارشی از مؤسسه فناوری هند در سال ۲۰۱۱ به این نتیجه رسید که سد مولاپریار در برابر زمین‌لرزه‌ای با بزرگی بیشتر از ۶٫۵ دوام نخواهد آورد. اگر چنین شکستی رخ دهد، برآورد دانشگاه ملل متحد نشان می‌دهد تا ۳٫۵ میلیون نفر ممکن است در معرض سیلاب ویرانگر قرار بگیرند.

فروریختن سد می‌تواند حجم عظیمی از آب را به‌سرعت به پایین‌دست منتقل کند؛ جایی که مخزن ایدوکی و دیگر سدهای مسیر رودخانه پریار قرار دارند. در چنین سناریویی، چندین منطقه‌ی پرجمعیت کرالا، از جمله شهر ساحلی کوچی، ممکن است زیر آب بروند.

اما چرا مشکل به‌سادگی حل نمی‌شود؟ پاسخ در این پرونده حتی از خود خطر نیز پیچیده‌تر است. سد در کرالا قرار دارد، اما ایالت تامیل نادو، ایالت همسایه‌ی کرالا، آن را اداره و نگهداری می‌کند و از آبی که به سمت این ایالت منحرف می‌شود برای آبیاری زمین‌های کشاورزی استفاده می‌کند.

مقام‌های کرالایی سال‌هاست خواهان تخریب و بازسازی سد هستند و آن را بمبی ساعتی می‌نامند که منتظر انفجار است. در مقابل، تامیل نادو اصرار دارد که سد ایمن است و نیازی به انجام اقدامات پرهزینه مهندسی وجود ندارد. این اختلاف به مناقشه‌ای حقوقی تبدیل شده و بارها به دیوان عالی هند کشیده شده است، بی‌آنکه راه‌حلی پایدار برای آن پیدا شود. تنش‌ها همچنین با این ادعاها تشدید شده که تامیل نادو شبانه و بدون هشدار دریچه‌های سد را باز می‌کند و در پایین‌دست کرالا موجب وقوع سیلاب می‌شود.

اما ماجرا فقط به جنوب هند محدود نمی‌شود. براساس تحلیل دانشگاه ملل متحد، تا سال ۲۰۵۰ بیشتر جمعیت جهان در پایین‌دست سدی زندگی خواهند کرد که از عمر طراحی‌شده‌ی خود عبور کرده است. حتی برچیدن یک سد کوچک می‌تواند به سال‌ها یا دهه‌ها برنامه‌ریزی و کار مهندسی نیاز داشته باشد و خارج کردن سدهای بزرگ از مدار نیز به‌هیچ‌وجه فرایندی ساده نیست.

دونمیا پرا، نویسنده‌ی اصلی گزارش سال ۲۰۲۱ و پژوهشگر ارشد در مؤسسه آب، محیط‌زیست و سلامت دانشگاه ملل متحد، می‌گوید ساخت سدهای بزرگ در میانه قرن بیستم شتاب گرفت و در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، به‌ویژه در آسیا، اروپا و آمریکای شمالی، به اوج رسید؛ در حالی که این روند در آفریقا در دهه ۱۹۸۰ افزایش یافت. پس از آن نیز شمار سدهای بزرگ تازه‌ساخته‌شده به‌تدریج کاهش یافت.

آر آلن کوری، استاد وابسته دانشگاهی مؤسسه آب، محیط‌زیست و سلامت دانشگاه ملل متحد در دانشگاه نیوبرانزویک نیز بر اهمیت برچیدن سدها تأکید می‌کند. به‌گفته‌ی او، در فرایند برنامه‌ریزی برای توسعه زیرساخت‌های ذخیره آب، برچیدن سدها باید به اندازه ساخت آن‌ها مورد توجه قرار گیرد.

۵۸۵۸